Wat is mantelzorg?
Mantelzorg kent veel vormen. Voor de één is het een medicijndoosje bijvullen of af en toe meerijden naar een afspraak. Voor de ander is het dagelijkse, intensieve zorg voor een partner, kind of ouder. Beide tellen mee, en beide vragen iets van je.
Mantelzorg is onbetaalde zorg voor iemand uit je directe omgeving: een partner, ouder, kind, familielid, vriend of buur die langdurig hulp nodig heeft. Dat kan gaan om praktische hulp, persoonlijke zorg of emotionele ondersteuning.
Waarom is mantelzorg relevant voor werkende zorgprofessionals?
Eén op de vier werkenden in Nederland combineert een baan met mantelzorg. In de zorgsector ligt dat aandeel nog hoger. Mantelzorg kan voldoening geven, maar vraagt ook om balans tussen werk, privé en zorgtaken. Juist in de zorg, waar je zelf al veel geeft, is die balans niet vanzelfsprekend.
Feiten en cijfers
Mantelzorg in het algemeen
Mantelzorg komt vaker voor dan je denkt. Wij zetten de feiten op een rij:
- 1 op de 4 werknemers in Nederland combineert werk met mantelzorg.
- In de zorgsector ligt dit aandeel nog hoger, met circa 1 op de 3 werkenden.
- Het aantal ouderen dat mantelzorg nodig heeft neemt toe vanwege vergrijzing.
- Ondersteuning op het werk kan helpen om overbelasting te voorkomen en duurzame inzetbaarheid te bevorderen.
Voor een team betekent dit dat mantelzorg geen uitzondering is, maar iets waar je vroeg of laat mee te maken krijgt, als collega, leidinggevende of mantelzorger zelf.
Handige bronnen voor meer informatie:
- Werk & Mantelzorg (praktische tools & inspiratie)
- RIVM (Mantelzorg en werk in relatie tot duurzame inzetbaarheid)
- MantelzorgNL (praktische tips en ervaringsverhalen)
Informatie voor werknemers
Werknemers
Het combineren van werk en mantelzorg kan lastig zijn. Zorg dus dat je goed op de hoogte bent van de laatste informatie.
1. Verlofregelingen
Als werkende mantelzorger kun je soms gebruikmaken van verlofvormen om zorg te combineren met werk. Denk aan:
- Kortdurend zorgverlof
- Langdurend zorgverlof
Afhankelijk van de cao en je werkgever gelden verschillende voorwaarden (bijv. doorbetaling van loon of flexibiliteit in uren).
Tip: check jouw cao, vraag HR of ga in gesprek met je leidinggevende voor meer informatie over wat voor jou mogelijk is.
2. Flexibel werken
Flexibele werktijden, thuiswerken of aangepaste roosters kunnen helpen om werk en mantelzorg te blijven combineren. Flexibiliteit draagt bij aan werk-privébalans en kan langdurig dienstverband ondersteunen.
3. Ondersteuning op je werk
Veel werkgevers bieden ondersteuning via:
- HR-adviseurs of bedrijfsmaatschappelijk werk
- Coaching of begeleidingstrajecten
- Praktische tools om werk en mantelzorg overzichtelijk te plannen
RIVM en andere organisaties hebben programma’s ontwikkeld om werknemers met mantelzorgtaken te helpen met een persoonlijk plan van aanpak.
4. Valkuilen en tips
Werken en mantelzorg combineren kent uitdagingen. Veelvoorkomende valkuilen zijn onder meer:
- De neiging alles zelf te willen doen
- Werk en privé strikt gescheiden willen houden
- Angst dat openheid op het werk nadelig is
Praktische tips:
- Zoek op tijd het gesprek met je leidinggevende
- Stel heldere grenzen
- Plan rustmomenten en zoek steun bij collega’s of mantelzorgnetwerken
5. In gesprek met je leidinggevende
Een open gesprek met je leidinggevende over mantelzorg kan helpen bij het vinden van een werkbare balans. Onderzoek laat zien dat dit zorgt voor meer ervaren steun en kan bijdragen aan langdurige inzetbaarheid.
Praatpunten voor dat gesprek kunnen zijn:
- Welke zorgtaken je hebt
- Hoe dit jouw werk beïnvloedt
- Mogelijkheden voor flexibele werktijden of werkverdeling
6. Werken aan je mentale gezondheid
Om je goed staande te kunnen houden als mantelzorger, is mentale gezondheid essentieel. Daarom biedt SSFH jou gratis toegang tot de online programma’s van Gezondeboel. Hier vind je e-learning voor mantelzorgers.
Informatie voor werkgevers
Werkgevers
Als werkgever is de kans groot dat één van jouw medewerkers mantelzorger is. Maar hoe ga je hier mee om? Je leest hier meer.
1. Kosten en baten
Het ondersteunen van werkende mantelzorgers is niet alleen sociaal relevant, maar ook economisch zinvol:
- Werknemers blijven langer inzetbaar
- Verzuim en uitval kunnen verminderen
- Organisaties worden aantrekkelijker als werkgever
Investeringen in mantelzorgvriendelijk beleid zijn vaak laagdrempelig maar leveren veel op: betrokken medewerkers en meer productiviteit.
2. Aan de slag
Werkgevers kunnen mantelzorgvriendelijk beleid stimuleren door:
- Mantelzorg bespreekbaar te maken binnen teams
- Richtlijnen en tools op te stellen
- Leidinggevenden te trainen in het voeren van goede gesprekken over mantelzorg
De vier pijlers van een mantelzorgvriendelijke organisatie zijn vaak bespreken, beschrijven, bekwamen en borgen.
3. Wettelijke regelingen
In Nederland bieden bestaande regelingen onder andere recht op zorgverlof onder de Wet arbeid en zorg (Wazo). Daarnaast kunnen cao-afspraken aanvullende mogelijkheden bieden (zoals extra verlof of loonbetaling).
Werkgevers worden geadviseerd om cao-afspraken en wet- en regelgeving goed te kennen om medewerkers optimaal te ondersteunen.